Systeemverandering moeten we overlaten aan de generatie die er het meeste belang bij heeft. Kortom: dit wordt ons nieuwe kiesstelsel.10-06-2020

De roep om systeemverandering na de Noodrem klinkt luid en duidelijk – en gaat meestal vergezeld van een wensenlijstje: meer aandacht voor ecologie, minder ongelijkheid, meer internationale solidariteit. Het moet allemaal eerlijker, duurzamer en veiliger. Dat is wat we zeggen. Wat er gebeurt, is precies het tegenovergestelde: we doen er alles aan om zoveel mogelijk bij het oude te houden. En dat is logisch: de mensen die het voor het zeggen hebben profiteren bovenmatig van het huidige systeem, ze verwachten die voordelen aan hun kinderen door te geven – en als dat niet zo, nou ja, daar zullen ze zelf niet bij zijn. Wie het systeem wil veranderen zonder oorlog en revolutie, zoekt daarom een eenvoudige manier om de zeggenschap van ouderen over de toekomst te beperken. Dan komen we uit bij ons kiesstelsel.

Het is eigenlijk vreemd dat we de beslissingen over het toekomstige systeem in een onevenredige mate overlaten aan mensen die slechts beperkt belang hebben bij die toekomst. Sterker nog: tijdens deze Noodrem draagt een door oude mensen gedomineerde overheid jonge mensen op om bij te dragen aan de belangen van oude mensen. Maar niemand komt dan op het idee om eens 10% van de nationale pensioenreserve te investeren in hervormingen waar die jongere generatie wat aan heeft. Of de vermogensbelasting van 55-plussers te verdubbelen om mooie Covid-opvangcentra te kunnen bouwen. Natuurlijk hebben we gelezen over Coalitie Y, een samenwerkingsverband aan de progressieve kant van het politieke spectrum. Maar ook zij laten zich inkapselen door de huidige machtsverdeling: hun meest vergaande idee is een generatietoets voor 'toekomstbestendige' beleidskeuzes. O jee, nog een toets. Waarom niet meteen een generatie autoriteit? En een staatsecretaris voor generatiezaken? Het maakt het systeem alleen maar ingewikkelder zonder iets te doen aan de fundamentele weeffout in de zeggenschap over de toekomst.

Als iemand hun toekomst moet verkloten, laten ze het dan zelf maar doen.

Systeemverandering kunnen we maar beter overlaten aan de generaties, die erover moeten gaan. Dat hoeft niet zo ingewikkeld te zijn. We hebben daar een kant-en-klaar instituut voor: ons kiesstelsel. Dat stelsel bepaalt op welke wijze en met wel gewicht individuen en groepen worden vertenwoordigd bij  besluitvorming. Er wordt al jaren nagedacht over manieren om dat kiesstelsel te hervormen, de democratie en het bestuur ‘dichter bij de mensen’ te brengen. Er wordt dan gesproken over voorkeursstemmen, districten- of hybride stelsels, directe democratie, en referenda in allerlei vormen. Die ideeën leiden er nauwelijks toe dat de generatie die het langst in de toekomst moet leven er ook het meest over te zeggen heeft.

Wat we gaan doen is: de stemmen wegen. Op de meest objectief mogelijke wijze: aan de hand van je levensverwachting, en dus je leeftijd. Dat gaat zo.
- Als je in Nederland 79 bent heb je gemiddeld nog zo’n 10 jaar te leven. Je hebt dus nog zo’n tien jaar toekomst. Tien jaar toekomst is goed voor één stem. We gaan dus uit van één stem persoon naar één stem per persoon per decade.
- Zo rond je 65e heb je gemiddeld nog twintig jaar te gaan: dat is goed voor twee stemmen.
- Op je 54e heb je nog dertig jaar: drie stemmen.
Kortom: hoe jonger je bent hoe meer je stem waard is. Om je een indruk te geven: als het kiesrecht in gaat op je 18e verjaardag weegt jouw stem 6x mee. Tot je 33e, want dan lever je een stem in. Enzovoorts.

Een toekomstgericht kiesstelsel: een stem per tien jaar levensverwachting. Check je eigen levenverwachting, en je stemgewicht hier.

(Waar ik nog over twijfel is de stem van kinderen. Mijn voorlopige oplossing: geef de moeder één extra stem voor elk kind onder 18. Waarom de moeder? Omdat 50 jaar ervaring met internationale ontwikkeling ons leert dat moeders beter nadenken over de toekomst van kinderen en hun gemeenschap. Maar dat even terzijde.)

Dit nieuwe stelsel heeft grote voordelen. Grote maatschappelijke investeringen worden zo gedragen door de mensen met de gevolgen én de rekening moeten leven. Bestuurders mogen best op leeftijd zijn, als ze hun ideeën maar kunnen uitleggen aan mensen die veertig jaar jonger zijn. En hoe ouder je wordt: eens per vier jaar herinneren de verkiezingen je eraan dat je niet over je onvermijdelijke graf heen kan regeren. Jonge mensen hoeven niet meer uitgenodigd te worden om hun ideeën aan Rutte uit te leggen, nee, ze zijn de belangrijkste groep om je aan te verantwoorden! En zo komen we op misschien wel het belangrijkste voordeel: de oplossingen voor ecologie, belastingstelsels, veiligheid en technologie komen voort uit de paradigma’s een nieuwe generatie. En dan in de breedte: dan mogen ook de jongeren aan conservatieve zijde hun stem laten gelden.

Misschien is die jongere generatie wel net zo verspillend en gemakzuchtig als wij. Maar als iemand hun toekomst dan verkloot, dan hebben ze het tenminste zelf gedaan. Ik durf niet te voorspellen of dit het begin van een betere wereld is. Ik weet wel zeker dat het een andere wereld wordt.

PS.
Het zal nog een klusje worden om de 2e Kamer zo te laten kiezen. Zo gemakkelijk geven mensen hun privileges niet op. Maar laten we beginnen met de 1e Kamer. De chambre de reflection wordt nu bevolkt door oude mensen met veel te veel bijbaantjes en belangen in het bestaande systeem. Maak daar in één klap de toekomstkamer van.
 


Dit artikel is op 8 juni in een iets andere versie gepubliceerd op LinkedIn.

Deel dit artikel

Nieuwe artikelen in je mailbox?

Meld je aan voor de nieuwsbrief
« Vorige | Terug | Volgende »