Een afwegingskader voor volgende lockdowns? De uitslag van de COVID-19 Noodrem Award vertelt welke kant het opgaat.20-04-2020

De wereld na de Covid-19 Noodrem, zal een wereld zijn mét een Covid-19 Noodrem. Het is alleszins mogelijk dat nieuwe besmettingsgolven ons de komende jaren tot nieuwe lockdowns – intelligent of niet – zullen dwingen. We willen die liever niet gebruiken – we weten inmiddels dat gebruik hoge kosten met zich meebrengt. Maar het feit alleen al dat het mogelijk is, zal de investeringsbereidheid in getroffen sectoren dramatisch beïnvloeden. Wie herfinanciert de hotelketen als de grenzen  morgen opnieuw dicht kunnen? Welk evenement is nog te verzekeren in het licht van het virus? Het minste dat we nu moeten opstellen is een transparant afwegingskader tussen gezondheidszorg, crisisrespons en economie. En daar is haast bij.


Eén aspect van ons systeem is na de Covid-19 Noodrem onherroepelijk aan het veranderen, maar de uitkomsten en impact zijn nog nauwelijks in te schatten: de verhouding tussen zorg en economie. Op dit moment nog krijgt de zorg min of meer wat ze nodig heeft; dat is het kenmerk van een oorlogseconomie. Het land was even te klein toe we hoorden dat de Nederlandse overheid het gewaagd had offertes aan te vragen voor een noodorder aan beademingsapparatuur. Je ziet nu al de kentering: het zorgsysteem moet weer gaan doen waar het ooit voor hebben aangeschaft. De ziekenhuizen krijgen nu een miljardeninfuus van verzekeringsmaatschappijen om staande te blijven, maar dat is geen structurele oplossing.

De specificaties van het door ons gewenste zorgsysteem zijn mistig. Aan de ene kant wordt gerekend met een maximum budget voor gewonnen QALY's (Quality Adjusted Life Years) en aan de andere kant regeert de keuzevrijheid van de patiënt binnen de capaciteit van het systeem. En als er maar genoeg maatschappelijke onrust ontstaat dan trekken we alsnog onze portemonnee. Dat is even verklaarbaar als merkwaardig: de inkoop van zo ongeveer elk ander beleidsterrein hangt van de klanteisen, rekenmodellen en eenheidsprijzen aan elkaar. Of er wordt gewoon een budget gesteld, en daar moet je het dan als sector maar mee doen. Bij de zorg ligt dat toch even anders, die mag van twee walletjes eten.

Kijk, nu mag het onderwerp niet hard op de agenda. Dat zou onkies zijn, nu de helden van de IC, andere zorgverleners en ernstig zieke patiënten in de frontlinie van de crisis staan. Maar de rest van Nederland staat niet langer aan de zijlijn, wij zijn geen omstanders meer, en onze schade is niet langer collateral. De afweging tussen zorg en economie zijn door de simpele impact van de Noodrem niet meer te scheiden. En dan komt de vraag terug: welke eisen stellen we aan ons zorgsysteem, welke capaciteit voor crisisrespons verwachten we en wat willen we ons permitteren?

De verhouding tussen zorg en economie zal na de Covid-19 Noodrem onherroepelijk veranderen, maar de uitkomsten en impact zijn nog nauwelijks in te schatten.

Politici zullen hier heel behoedzaam mee omgaan. Iedere misstap is voer voor populistische stemmingmakers. Om het debat te volgen kan je nu beter de grote competitie voor de COVID-19 NOODREM AWARD in de gaten houden. Elke dag is er wel een denktank, onderzoeksinstituut of columnist die een land tot koploper, of zelfs winnaar uitgeroepen. Het gaat me niet om de winnaar. Het gaat om de gronden waarop het ene land als voorbeeld en het andere als waarschuwing wordt neergezet. De succescriteria beginnen te verschuiven. We raken al wat minder onder de indruk van heroïsche, 'alles-moet-wijken' daadkracht. Er wordt zowaar naar proportionaliteit gekeken, heel voorzichtig, maar toch. Achter die verschuiving zit een zich ontwikkelend beeld van wat een maatschappij van haar overheid en de publiek toegankelijke zorg verwacht. En welke offers we bij nader inzien niet nog een keer, of de volgende keer juist wel willen brengen voor de continuïteit van maatschappelijke processen.

De komende weken krijgen we steeds nieuwe winnaars en verliezers gepresenteerd. En al was het maar voor de kwaliteit van het debat, daar hoort dan ook een evaluatie van het Wit-Russische model bij, net zo goed als dat van Zweden, Taiwan, Griekenland, Singapore. Nederlandse politici, zo voorspel ik, zullen in code praten: ze zullen het heel moeilijk vinden om uit te spreken wat ze niet willen betalen. Maar als je ze vaak genoeg hoort over een ‘succesvol’ voorbeeld van over de grenzen, dan wordt het opletten.

Normaal gesproken nemen we lang de tijd voor dit soort discussies. Over euthanasie en zelfbeschikking doen we al een halve eeuw en komen we met horten en stoten tot nieuwe afspraken. Maar nu hebben we snel uitkomsten nodig. De kans op terugkerende golven Covid-19 is zo reëel dat de de criteria voor volgende lockdowns onmisbaar zijn. Zonder dat afwegingskader kan geen horeca ondernemer zijn zaak heropenen, kan geen bank een lening geven aan een noodlijdende winkelketen, kan geen concertzaal haar personeel in dienst houden. Dan laten we ons gijzelen door ons onvermogen de moeilijke vragen samen te beantwoorden.

 

Deel dit artikel

Nieuwe artikelen in je mailbox?

Meld je aan voor de nieuwsbrief
« Vorige | Terug | Volgende »