De rol van Den Haag is onvoorspelbaarder dan ooit. Neem een proefrit door de toekomst. En doe je eigen scenario analyse.2-6-2020

Vadertje Staat is terug. Vooral in continentaal Europa en Oost-Azië neemt de overheid als vanzelfsprekend en min of meer competent het voortouw bij het managen van de samenleving in crisistijd. Maar nu slaat de twijfel toe. De rol van de overheid is de komende jaren fundamenteel onzeker. Daar kan je je maar beter op voorbereiden.

De opluchting over de wederopstanding van de overheid past in het maatschappelijk debat van de afgelopen jaren – ook in Nederland. De onvrede groeide over een overheid die haar eigen competentie leek uit te hollen. Den Haag maakte steeds minder nationaal beleid, besteedde haar deskundigheid uit aan de markt en reageerde hogelijk verbaasd als rechters haar wezen op de niet-nakoming van internationale verplichtingen of zelfs het actief helpen van sectoren bij het ontwijken van de regels. Met de Noodrem lijken die nationale overheid en haar instituties haar centrale positie in de samenleving weer op te eisen. Wie anders dan Den Haag gaat over IC-coördinatie? Over de lockdown- en opstartregels, de wekelijkse persconferenties en natuurlijk de schatkist die ver is opengezet om de economie niet nog verder in het slop te laten raken?
 
Toch is het nog veel te vroeg om conclusies te trekken. De geldkraan staat open, het gezondheids¬apparaat is voor het moment onder centrale regie genomen – even alle ballen op Corona – maar moeten we daarin een terugkeer naar een sturende, ja zelfs zorgzame overheid in herkennen? Of zien we juist een overheid die zich terugtrekt op twee kerntaken: fysieke veiligheid en het oliën van ons economische systeem?

Breed of smal beleid? Bezuinigen of diepe zakken? Het is zelfs de vraag of Den Haag er nog over gaat.

Hoe de rol van de overheid zich ook ontwikkelt, de impact op ieder bedrijf, iedere onderneming, iedere burger is aanzienlijk. Die rol is niet voorspelbaar, maar met wat traditionele scenario-techniek kan je je wel mentaal en zakelijk voorbereiden op wat er kan gebeuren. Het loont om die  stappen te doorlopen.

Doe je eigen scenario analyse en ontdek wat de onzekerheid over Den Haag voor jou betekent. Met vier kant-en-klare toekomstbeelden en instructies.

Om te beginnen staat de Haagse rolopvatting niet op zichzelf. Er komen verkiezingen aan, en in Zuid-Nederland experimenteren ze al met spookachtige coalities over irrationeel rechts en met corrupte sectorale belangen. Wat gebeurt er met het draagvlak van de traditionele middenpartijen als we later dit jaar onder ogen krijgen wat de werkelijke schade van de Noodrem is? Als de sociale impact van de Noodrem duidelijk wordt. Als straks hele sectoren zich keurig herstellen, of juist instorten vanwege hernieuwd Noodrem-risico en een fataal verstoorde waardeketen. Als goed georganiseerde sectoren (landbouw, luchtvaart, logistiek, bouw, visserij, fossiele brandstoffen) met hun claims over de bodem van onze virtuele schatkist hebben geschraapt.

Tot nu toe wordt beleidsarm Den Haag uit de wind gehouden door Brussel. Blijft dat zo? Dieselt Europa kibbelend door naar een collectieve en lichtgroene respons? Of vallen we toch nog uit elkaar in rijke en arme, autoritaire en rechtstatelijke delen? Zullen de Amerikaanse verkiezingen de desintegratie van de VS versnellen of vertragen? En blijft de Fed dan trouw aan haar rol als geldpers voor de rest van de wereld, of begint de rente dan te stijgen naar bij voorbaat onbetaalbare niveaus?

In het licht van deze onvoorspelbare en onderling verbonden krachten en patronen is de onzekerheid over rol van Den Haag samen te vatten in twee vragen – key uncertainties in scenario jargon:

1.    De beleidsfocus van Den Haag.
In de simpelste vorm: wordt het een brede of smalle focus? Bij een smalle fbeleidsfocus gaat Den Haag over fysieke veiligheid en het faciliteren van de economie als motor van de samenleving. Maar het kan ook anders: de Noodrem kan juist een zet geven aan een bredere focus, een geïntegreerde benadering, waarbij beleid de verschillende belangen tegen elkaar worden afgeweegt. Voor beide uitkomsten zijn sterke aanwijzingen.

2.    De budgettaire ruimte van Den Haag.
We hadden een hele dikke spaarrekening, en de Nederlandse overheid leent voor praktisch 0%. Even de kraan open was eigenlijk geen moeilijke beslissing. Maar blijft dat zo of keert de fetish met ons huishoudboekje terug? Kan en mag er straks ook doorbesteed worden in een nationale of Europese New Deal? Het instinct van de Nederlandse politiek zegt nu al: bereid je voor op bezuinigen. Maar het trauma van austerity gaat diep  En zijn de monetaire modellen niet onomkeerbaar veranderd? 

Uiteraard is de werkelijkheid genuanceerder dan deze twee assen van onzekerheid met hun bijna karikaturaal tegenovergestelde uitkomsten – polariteiten in jargon. Toch zijn ze zinvol. Als we ze combineren zien we een klassieke scenario-structuur met vier radicaal verschillende rollen van de overheid voor de komende vier tot acht jaar. Elk van deze toekomstbeelden is een schets, een kiekje van de toekomst, een future snapshot. Beschouw deze vier toekomstschetsen als wind¬tun¬nels: vraag jezelf af wat er gebeurt met jouw sector, jouw bedrijf, jouw leven in deze vier mogelijke toekomsten? Bedenk wat je nu zou moeten doen om je daarop voor te bereiden. 

Kortom, neem een proefrit door deze vier toekomsten. 
A.    It's the economy stupid, maar het mag wat kosten.
(Smalle focus met budgettaire ruimte)
Alle beleid ondergeschikt aan economie, maar er wordt geïnvesteerd. Terugdraaien van complexe regels en belemmeringen voor het bedrijfsleven. Eerst de groei terug. License to operate-vragen? Dat is van latere zorg. Maar we investeren wel in meer controle op burgers: in geen geval mag een volgende Noodrem zoveel schade aanrichten.
B.    De terugtrekkende staat.
(Smalle focus met budgettaire krapte)
De economie staat voorop, en de staat draagt bij door die zo min mogelijk in de weg te zitten en waar mogelijk te bezuinigen. De hand blijft op de knip. Wie zichzelf kan bedruipen krijgt de ruimte. Maatschappelijke onrust wordt op autoritaire toon en desnoods met harder ingrijpen de kop ingedrukt.
C.    Een nieuw arrangement.
(Brede focus met budgettaire ruimte)
Er wordt gezocht naar integrale, systemische oplossingen – en daar is ook budgettaire ruimte voor. Den Haag wil regie en wil bijdragen, maar de oplossingen moeten komen uit sectoren en het maatschappelijke veld. De uitholling van de ministeries en centrale instituties is immers niet bij toverslag omgedraaid.
D.    Samen op een houtje bijten.
(Brede focus met budgettaire krapte)
De schaarste wordt verdeeld. Austerity, maar dan met een sociaal en systemische inslag. Er wordt een groot beroep gedaan op solidariteit – het vet is eraf. We moeten het samen doen. Lokale en regionale overheden krijgen de ruimte om met het maatschappelijk middenveld hun eigen oplossingen te creëren.
(Download de bijlage voor een gebruiksaanwijzing voor je eigen scenarioverkenning)

Deze scenario analyse richt zich op de rol van de overheid. Dat is geen willekeurige keuze in een systeem waarin misschien 70% van alle geldstromen via een overheid of een gereguleerde collectieve regeling gaat. Maar: andere gezichtspunten zijn minstens zo waardevol. Zo publiceerde Benoit Beaufils van Innate Motion vorige week nog vier maatschappelijke mindsets in een wereld na de Noodrem. De Britse NGO Nesta publiceerde deze week een verkenning van toekomsten voor het internet. En al heb ik ze niet gezien: het lijkt me ook tijd voor scenario’s over mobiliteit en middelgrote stadscentra.

De boodschap van zo’n exercitie is steeds dezelfde: omarm de onzekerheid, laat je er niet door verlammen, en gebruik de inzichten om met open ogen verder te gaan.
 

Deel dit artikel

Nieuwe artikelen in je mailbox?

Meld je aan voor de nieuwsbrief
« Vorige | Terug | Volgende »